IB-logo 03
  • Patiënt cadeau

  • Bikkel van het jaar

  • Hardlopen met Reuma

  • Kevin Lindemans was kinderwethouder van Goes

  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
woensdag, 26 April 2017 15:52

Prednison, lees het dossier

VUmc coördineert een groot internationaal onderzoek naar de voor- en nadelen van prednisolon bij RA. Hoogleraar Maarten Boers en zijn medewerkers hebben van de Europese Unie miljoenen euro’s gekregen om heersende ideeën over dit bekende en beruchte medicijn te onderzoeken. “Dit wordt echt een mega-studie.”

Hoe vaak gebeurt het dat een medicijn van meer dan zestig jaar oud opnieuw aan een grondig onderzoek wordt onderworpen; en wel op dertig verschillende plekken, in acht verschillende landen? “Over prednisolon, en het identieke prednison, bestaan volstrekt verkeerde ideeën”, zegt hoogleraar klinische epidemiologie Maarten Boers. “Het wordt afgeschilderd als een horrormedicijn, ook door artsen zelf, terwijl het bij reumatoïde artritis (RA), in de juiste dosis, vrijwel alleen gunstige effecten heeft. Daarom leek het mij belangrijk dit nu eens goed uit te zoeken.”

Boers, behalve hoogleraar ook praktiserend reumatoloog, vroeg al jaren om een groot prednison-onderzoek, en onlangs stelde de Europese Unie hiervoor een grote som geld beschikbaar. “Op voorwaarde dat we dit zouden besteden aan een studie bij 65-plussers. En dat doen we ook, al denk ik dat de uitkomsten net zo relevant zijn voor mensen jonger dan 65 jaar.”

Vooroordelen

Prednisolon is een paradoxaal medicijn. Dertig tot zeventig procent van de mensen met reumatoïde artritis gebruikt het, maar als je artsen vraagt aan hoeveel mensen ze het voorschrijven, dan krijg je veel lagere percentages te horen. “Alsof ze zich ervoor schamen”, zegt Leonie Middelink, operational lead (praktisch manager) van de studie. Maarten Boers: “In de Amerikaanse richtlijn voor RA was prednisolon tot voor kort zelfs helemaal niet opgenomen. Hoewel het tot de meest gebruikte middelen behoort. Absurd ! Patiënten kennen de werking van het middel en vragen erom, want zodra ze ermee stoppen, voelen ze direct dat het slechter gaat.”

Waar komen dan die vooroordelen vandaan? “Veel onjuiste ideeën zijn gebaseerd op het gebruik van het middel bij andere ziekten, zoals leukemie, waar de doses veel hoger zijn en de bijeffecten navenant groter”, zegt Boers. “Bovendien ligt de oorzaak van veel klachten bij de ziekten zelf, en niet bij het middel. Er is veel onderzoek dat deze zienswijze ondersteunt.”

Sommige voorstanders van prednisolon gaan nog verder. “Zij noemen RA een tekortziekte: de bijnieren produceren onvoldoende glucocorticoïden, en die tekorten vul je aan met prednisolon. Volgens hen zouden mensen met RA dus altijd prednisolon moeten gebruiken, maar zo ver gaan wij niet”, zegt Boers.

Onderhoudsdosis

En zo kan het gebeuren dat prednisolon na zestig jaar opnieuw wordt onderzocht, bij twaalf Nederlandse ziekenhuizen en negentien centra elders in Europa: in totaal streven de onderzoekers naar achthonderd deelnemende patiënten, in acht verschillende landen. “Deze patiënten krijgen prednisolon aangeboden als tweede medicijn, dus naast een ander middel. Ze gebruiken het twee jaar lang, in een lage onderhoudsdosis”, zegt Boers. Het gaat om een RCT: een dubbel blind onderzoek met placebo. Loting bepaalt of een patiënt het medicijn krijgt of het placebo, arts en patiënt weten dit geen van beiden. Pas na afloop, als naar de verschillen wordt gekeken, wordt dit bekend gemaakt.

“Dit is een pragmatische trial”, voegt Middelink toe: “We sluiten zo veel mogelijk aan bij het routinebeleid: polibezoek, metingen, behandeling. Hooguit komt er een paar keer een bloedonderzoek bij.”

Bij zo’n grootschalig onderzoek als dit, met zoveel artsen op zoveel verschillende plekken, is het belangrijk dat iedereen het protocol volgt. Anders zijn de uitkomsten straks niet met elkaar te vergelijken. “De trial is daarin uniek dat de behandelend artsen veel vrijheid krijgen. Elke patiënt kunnen zij behandelen zoals hen ’t beste lijkt”, zegt support manager Linda Rasch. Zij was verantwoordelijk voor het protocol bij de studie. “Als een arts meent dat een patiënt baat zou kunnen hebben bij prednisolon, dan kan hij of zij het onderzoeksmedicijn voorschrijven. Daarvan weet hij dus niet of het prednisolon is of een placebo. Dat is een middel dat geen werkzame bestanddelen bevat. Alleen als hij zeker wil weten dat de patiënt prednisolon krijgt, bijvoorbeeld omdat hij vindt dat de patiënt dit echt nodig heeft, dan kan dat. Maar dan stapt de patiënt wel uit het onderzoek.”

De prednisolon-interventie vormt het hart van een groter project, luisterend naar de naam GLORIA: Glucocorticoid Low-dose Outcome in RheumatoId Arthritis (vrij vertaald: onderzoek naar de resultaten van een lage dosis prednison bij RA). Want de onderzoekers kijken ook naar de percepties van artsen en patiënten rond prednisolon, hoe het middel is opgenomen in richtlijnen, en de inhoud van patiëntenvoorlichting. Ook therapietrouw is een item. “In het algemeen is therapietrouw (de mate waarin iemand zich houdt aan de voorgeschreven behandeling) bij prednisolon hoger dan bij andere antireumatica”, zegt Boers.

Bij studies als deze nemen promovendi altijd een deel van het onderzoek voor hun rekening. Linda Hartman, gezondheidswetenschapper, is één van hen. Zij evalueert de werking van het protocol, evenals de uitkomsten van de medische studie. Over vijf jaar wil zij op haar artikelen promoveren.

GLORIA is ook voor academische begrippen een groot project. Middelink: “Farmaceutische bedrijven hebben een heel kantoor voor zo’n onderzoek, wij doen het met een klein team. En de EU is streng. Als we niet voor honderd procent aan hun eisen voldoen, krijgen we minder subsidie.”

VUmc doet de centrale coördinatie en wordt daarbij ondersteund door verschillende partners, zoals Stichting Tools. Deze zet zich in voor patiëntvertegenwoordiging bij medisch onderzoek. “GLORIA is één van de weinige studies waar patiënten vanaf het begin bij betrokken zijn”, zegt Maarten Boers.

 

Meer dossier

  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
  • 6
  • 7
  • 8
  • 9